Search
دوشنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۸
  • :
  • :

اولین معمار تحصیل کرده ایرانی

اولین معمار تحصیل کرده ایرانی – میرزا مهدی خان شقاقی

به اعتقاد بسیاری از صاحبنظران و معمار ان دوره سلطنت ناصرالدین شاه قاجار نقطه عطفی در معماری و شهرسازی ایران محسوب می‌شود در این دوره به علت مسافرت‌های مکرر ناصرالدین‌شاه به کشورهای خارج و متعاقب آن توسعه ارتباطات جامعه سنتیایرانی با دنیای مدرن غرب و مظاهر تمدن آن دگرگونی‌هایی در تمام زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی صورت می‌گیرد که معماری نیز از آن مبرا نیست.

در حقیقت دوره سلطنت ناصرالدین شاه را میتوان سرآغاز تحولات گوناگون در بینش و سپس فرم و ساختار معماری ایران در نظر گرفت همچنین تقریباً همین زمان است که نظام سنتی حرفه معماری در ایران تغییر می‌یابد و با ورود نخستین فارغ‌التحصیلان رشته معماری که در خارج از کشور تعلیمات آکادمیک را پشت‌سر گذاشته بودند ترسیم نقشه‌های ساختمانی و استفاده از نقشه به عنوان یک زبان فنی و تصویری بین‌المللی برای اولین بار در معماری کشور مطرح میشود برای اغلب معماران شاید این سئوال مطرح باشد که اولین معمار تحصیل کرده ایرانی که نقشه‌های ساختمانی را به صورت امروزی ترسیم می‌کرده چه شخصی بوده است؟

میرزا مهدی خان شقاقی

با توجه به اینکه مدارس معماری در کشور ما سال‌ها بعد از کشورهای غربی تأسیس شدند و پیشینه تأسیس مدارس معماری در کشور ما به دهه ۱۳۰۰ خورشیدی برمیگردد برای یافتن اولین معمار تحصیل کرده ایران باید در بین گروه فارغ‌التحصیلان ایرانی خارج از کشور جستجو کرد در ضمن این جستجو به اولین مهندس معمار ایرانی بر می‌خوریم که در فرانسه در رشته معماری و طراحی صنعتی فارغ‌التحصیل شد و مواد درسی که گذراند دقیقا با دروس امروزی دانشکده‌های معماری مطابقــت دارد آثـــار او نیز دقیقاً از روی نقشـه‌های مدرن (پلان ـ نما ـ مقطع ـ‌ و پرسپکتیو) ساخته شده است این شخص میرزا مهدی خان شقاقی نام داشت که می‌توان او را با اطمینان اولین معمار تحصیل کرده ایران دانست وی جزو اولین گروه دانشجویان ایرانی بود که از سوی ناصرالدین شاه قاجار جهت تحصیل در رشته‌های مختلف به خارج از کشور اعزام شدند.

۴۳۴۸۲۴

میرزا مهدی خان شقاقی در سال ۱۲۶۳ هجری قمری مطابق با ۱۲۲۳ خورشیدی (۱۸۴۴) میلادی در تهران متولد شد و پس از چند سال تحصیل در مکتب سردخانه و مدرسه جدید التأسیس دارالفنون در سال ۱۲۷۶ هجری قمری مطابق با ۱۲۳۶ خورشیدی (۱۸۵۷) میلادی به سبب روابط خانوادگی به دستور شخص ناصرالدین شاه با اولین هیات دانشجویان ایرانی به پاریس اعزام شد و بعد از اتمام تحصیلات متوسطه و اخذ گواهی نامه مهندسی معماری از مدرسه عالی نورمان سوپریور دوباربو دانشکده معماری (آرشیتکتور) پاریس در سال ۱۲۴۳ شمسی (۱۸۶۴ میلادی) به ایران بازگشت.

مخارج تحصیل او به موجب گزارش میرزا ملکم خان به ناصرالدین شاه بالغ بر سیصد تومام شده بود میرزا مهدی خان مهندس بعد از دو سال تحصیل مقدماتی به پاریس آمد و پس از شش ماه امتحان ورودی را گذراند و وارد اکول سانترال دزارت امانوفاکتور (مدرسه مرکزی هنر و صنایع ساخت) شد و بعد از سه سال با دیپلم مهندسی راه و پل سازی فارغ‌التحصیل شد.

خاطرات میرزا مهدی خان شقاقی

خاطرات میرزا مهدی خان شقاقی که به کوشش حسینقلی خان شقاقی به چاپ رسیده است دربردارنده نکات مهم و جالبی از نظام آموزشی معماری در آن دوره می‌باشد. برای مثال مهدی خان می‌نویسد که دانشجویان می‌بایست برای ورود به سال دوم پروژه عمل نقشه مریضخانه‌ای را بطور کامل ترسیم کنند که او در نقشه‌های ارائه شد وضعیت اتاق‌های بیماران و ملاحظه حفظ الصحه ـ مخزن آب و رختشویخانه و حمام و اتــاق‌های اطبا و جـــراحی ـ آشپزخانه و نمـاهای این بنا و نمایــش باغ و غیره را طوری کشــیده بوده است که به هنگام اجرا توسط مقاطعه کار ـ نیازی به حضور مهندسی آرشیتکت نباشد.

همچنین در بخش دیگری از خاطرات او در مورد شیوه آزمون معماری در آن زمان آمده است که کاغذ نقشه‌کشی میبایست روی تخته‌های مخصوص با یک ذرع و نیم طول و سه چارک عرض چسبانده شود و پس از اتمام آن می‌بایست ورقه کاغذ را از روی تخته‌ها بردارند و امضاء کنند و با یک شرح مبسوط راجع به آن تسلیم ممتحن کنند که او نیز جزء به جزء آن را رسیدگی می‌کرد و نمره میداد تا درجات فصل هر یک از دانشجویان معلوم شود.

آثار

برخی پروژه های این معمار بزرگ

•وزارت‎خانه‎های جدید در اطراف میدان ارگ که ساخته نشدند.

•عمارت بهارستان و مسجد ناصری (سپهسالار) به سفارش مرحوم سپهسالار.

•عمارت معتمدالسلطنه (میرزا ابراهیم).

•عمارت و باغ سید عبدا… پسر سید موسی تقرشی در خارج از دروازه قزوین

•عمارت قوام الدوله ثانی در گوشه لاله‎زار (شامل چهار حیاط و دو عمارت اندرونی و دو عمارت بیرونی مجاور هم و یک حمام بزرگ با دو بخش عمومی و خصوصی)

•پله اصلی عمارت ناصرالملک که با همان نقشه ساختمان بهارستان اجرا شد.

•عمارت مسکونی سعدالدوله که دارای پلکان معلق بود،

•عمارت میرزا سعید خان موتمن الملک انصاری (وزیر امورخارجه وقت)،

•عمارت حسام‎السلطنه (ابوالنصر میرزا).

•عمارت محمدولی خان سپهسالار تنکابنی در چهارراه لاله‎زار.

• ساختمان جدید سفارت ایران در استانبول در زمان سفیر کبیری میرزا حسین خان سپهسالار که در موقع بازگشت از استانبول به ایران طراحی شده است.

عمارت بهارستان-معمار عمارت معتمدالسلطنه-معمار

بازدیدها: 146




1
دیدگاه بگذارید

avatar
1 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
1 Comment authors
وحید Recent comment authors
  Subscribe  
جدید قدیمی بیشترین رای
اطلاع رسانی
وحید
مهمان

عالی بود